Heb je ooit gemerkt dat er een stem in je hoofd is die je constant bekritiseert, je zelfvertrouwen aantast en je twijfels zaait over je eigen kunnen? Deze innerlijke criticus is een krachtige, maar vaak onopgemerkte stem in ons leven. Het is de innerlijke stem die fluistert (of schreeuwt) dat we niet goed genoeg zijn, dat we zullen falen, dat anderen ons niet leuk vinden, en nog veel meer krankzinnige boodschappen die onze gedachten en gevoelens kunnen beïnvloeden. Maar wat is precies de innerlijke criticus en waar komt hij vandaan?

Heeft iedereen een innerlijke criticus?

Ja, ook jij hebt een innerlijke criticus. Het kan goed zijn dat je hieraan twijfelt, omdat je hem misschien nog niet zo goed herkent. De innerlijke criticus is het stemmetje in je hoofd die jou op bepaalde dingen terechtwijst. Noem het je moreel kompas, je geweten of hoe je maar wilt, ik noem het vooral iemand die mijn leven op bepaalde momenten heel erg zwaar maakt.

Het hoeft dus niet zo te zijn dat je ook last ervaart van je innerlijke criticus. Misschien heb jij juist heel veel aan dit stemmetje, en houdt het je scherp en alert. Deze innerlijke criticus heeft namelijk een functie, alleen door bepaalde dingen uit je verleden kan hij wat over ontwikkeld zijn en hierdoor te veel neigen naar zelfkritiek en negatieve zelfpraat.

Hoe herken je je innerlijke criticus?

Stel je voor dat je een eigen bedrijf wilt starten, een nieuwe opleiding wilt volgen, of droomt van een optreden op een groot podium. Meteen gaan er alarmbellen af in je hoofd:

• ‘Je bent niet goed genoeg’
• ‘Wat als je faalt?’
• ‘Niemand vindt je leuk’
• ‘Je verdient het niet om gelukkig te zijn’

Ik moet eerlijk bekennen dat dit mijn eerste gedachten zijn wanneer ik iets leuks of nieuws wil ondernemen. Eigenlijk is de lijst nog drie keer zo lang, maar laten we het hierbij houden. Deze gedachten zijn NIET de waarheid, lieve mensen. Dit wil ik duidelijk maken voordat ik verder ga. Dit is de stem die je wil beschermen tegen gevaren, je veilig wil houden en je wil weerhouden van dingen die tegen je morele kompas ingaan.

De invloed van je innerlijke criticus op je mentale gezondheid

In mijn blog over affirmaties lees je dat hoe vaker je bepaalde dingen hoort, hoe meer je die gaat geloven en ernaar gaat leven. Als jij, net als ik, een hyperactieve en overenthousiaste innerlijke criticus hebt, hoor je meerdere keren per dag hoe slecht je bent. Daar gaat niemand lekker op.

De invloed van een innerlijke criticus kan aanzienlijk zijn en verschillende aspecten van ons leven beïnvloeden:

Zelfbeeld en zelfvertrouwen

Met stip op nummer een. Constante kritiek is nooit goed voor een mens. Het zorgt ervoor dat je gaat geloven dat je niet goed genoeg bent. Alles wat je hoort, is zelfkritiek, wat je demotiveert om stappen te nemen, jezelf te zijn en je dromen na te jagen.

Angst en stress

De innerlijke criticus kan angst en stress veroorzaken door ons constant te herinneren aan mogelijke fouten, mislukkingen of afwijzingen. Je blijft hangen in het verleden, denkt in doemscenario’s en leidt tot angstgevoelens en het vermijden van situaties die ons kwetsbaar zouden kunnen maken.

Perfectionisme

De innerlijke criticus moedigt vaak perfectionisme aan. Het hebben van onrealistisch hoge standaarden en jezelf constant streng toespreken en onder druk zetten om te presteren. Geloof me, dit leidt tot stress, uitputting en zelfs als je wel succes behaalt: je bent niet tevreden. Chapeau.

Vriendschappen en relaties

De innerlijke criticus kan ook van invloed zijn op onze relaties met anderen. Het kan ons doen geloven dat we niet waardig zijn voor liefde of vriendschap, waardoor we moeite hebben met het aangaan van diepe verbindingen en het vertrouwen in anderen.

Besluitvorming en acties

Je laat je leiden door angst in plaats van je ware potentieel te benutten. De kritische stem van de innerlijke criticus kan ons weerhouden van het nemen van risico’s en het volgen van onze passies en doelen.

De invloed van je innerlijke criticus verschilt voor iedereen, maar één ding is zeker: het is nooit positief en helpt je nooit vooruit. Daarom is het belangrijk om hier snel korte metten mee te maken. De eerste stap is bewustwording en het herkennen van deze gemene criticus.

Mijn persoonlijke ervaring en bemoedigende woorden voor jou

Ik dacht altijd dat dit stemmetje terecht was, dat iedereen zo’n criticus had (in deze mate), en dat ik me niet zo moest aanstellen. Ik moest gewoon harder werken, strenger zijn voor mezelf en anderen, mijn grenzen overschrijden, mezelf kapotmaken, en ook negatief over mezelf praten tegen anderen. En, om eerlijk te zijn, ik verwachtte nooit iets, want dat zou alleen maar tot teleurstelling leiden.

En dan iets anders ergs. Als ik dan een diploma haalde en mensen zeiden dat ze trots op me waren, antwoordde ik: “Ja, maar het zou ook wel heel triest zijn als ik dit niet had behaald”.

Als ik dit typ, schaam ik me niet alleen, maar voel ik ook verdriet. Waarom heb ik mezelf zo behandeld? En mijn innerlijke criticus is nog steeds hardnekkig en vastberaden. Maar door hem te herkennen, zie ik een toekomst waarin het allemaal iets luchtiger en liefdevoller mag.

Het heeft me tijd en verdriet gekost om eindelijk voor mezelf duidelijk te krijgen waarom ik altijd zo negatief over mezelf denk. Nu ik dit heb ontdekt, kan en wil ik niets anders dan dit met je delen. Want ook jij verdient het om los te komen van deze vervelende innerlijke criticus.

Reflectie: een jaar later (mei 2025)

Het afgelopen jaar ben ik me echt gaan verdiepen in hoe krachtig communicatie eigenlijk is, en dan vooral de communicatie met jezelf. Niet wat je zegt tegen anderen, maar wat je tegen jezelf blijft herhalen.

Ik kwam erachter dat negatieve zelfpraat veel meer invloed heeft dan ik dacht. Het raakt niet alleen je stemming, maar echt alles: je energie, je uitstraling, je keuzes… tot op celniveau.

Los van dat het je niet bepaald een blijer mens maakt als je jezelf continu naar beneden haalt, heeft het ook invloed op wat je aantrekt. Want als jij jezelf klein houdt, straal je dat ook uit.

Hoe kun je groots manifesteren als je jezelf vanbinnen blijft afremmen?
Wat je denkt, voel je. Wat je voelt, zend je uit. En wat je uitzendt, trek je aan.
Dus als iets verandert moet worden, dan begint het daar. Bij die stem in je hoofd.

Lees hier hoe je je innerlijke criticus tot een halt kan toeroepen.